بازار تبریز، زنده‌ترین موزه دنیا

بازار تبریز، زنده‌ترین موزه دنیا

آذربایجان شرقی از آن دسته استان‌های ایران است که همواره به خاطر تاریخ عمیق، زیبایی و پاکیزگی، فرهنگ و هنر اصیل و مردمان مهمان‌نوازش در مجامع بین‌المللی مطرح بوده است و اگر بخواهیم متنی برای ثابت کردن زیبایی و دیدنی بودن این استان بنوسیم، قطعاً مهر و امضای مکان‌های بسیاری گواه صحبت‌های ما خواهند بود.

یکی از این جاذبه‌ها، بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده جهان است که به نوعی دالان‌ها و کوچه‌های آن، شاهرگ‌های شهر تبریز تلقی می‌شود. بازاری که به اندازه تاریخ تجارت این سرزمین طولانی و بزرگ است و می‌توان گذر عصرها و قرن‌ها را در آن با وضوح دوربین‌های امروزی دید. بازار سرپوشیده تبریز که مدت‌ها پیش به عنوان بزرگ‌ترین بازار مسقف دنیا، در سازمان یونسکو ثبت جهانی شده، پر است از آدم‌هایی که بیش از مغازه‌هایشان جذاب هستند.

بازار تبریز

با اینکه هنوز مغازه‌ها، تیمچه‌ها و راسته‌های این بازار رنگ و بوی قدیم‌الایام را دارند ولی تنوعی که در نوع محصولات فروشی مغازه‌های آن است، بسیار زیاد بوده و کسی که وارد آن شود، محال است دست خالی برگردد؛ چراکه سیر طولانی در بازار تاریخ تبریز، آدم را گرسنه و راهی یکی از غذاخوری‌های سنتی در آن می‌کند.

این بازار در گذشته‌های دور و به عبارتی از صده چهارم هجری به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، گذرگاه بسیاری از تجار خارجی و به عبارتی ورودی کشورهای همچون کشورهای اروپایی بوده که به گفته تاریخ‌دانان، بزرگ‌ترین علت رونق این بازار همین است.

حوضه‌های آبریز استان آذربایجان شرقی

حوضه‌های آبریز استان

 

حوضه‌های آبریز استان آذربایجان شرقی

از نظر تقسیمات حوضه‌های آبریز کشور، حوضه‌های آبخیز ارس، سفیدرود، قزل‌اوزن و دریاچه ارومیه پهنه استان را پوشش می‌دهند که بیشترین مساحت استان در محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه قرار گرفته است. در حالت کلی، آذربایجان شرقی یک منطقه کوهستانی محسوب می‌شود که حدود 40 درصد از سطح آن را کوهستان، 28.2 درصد را تپه ماهورها و 31.8 درصد را زمین‌های هموار (دشت‌ها و جلگه‌های میان‌کوهی) فرا گرفته است. رودخانه ارس از محدوده سه استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و اردبیل می‌گذرد که برای هر سه استان شاهرگ حیاتی محسوب می‌شود. دریاچه ارومیه و حوضه آبریز آن که بیشترین سطح استان را تحت پوشش قرار می دهد از منابع طبیعی مشترک با استان آذربایجان غربی محسوب می‌شود. حوضه آبریز سفیدرود قزل‌اوزن که پهنه جنوب شرقی استان را تحت پوشش قرار داده از اشتراکات طبیعی مابین استان‌های اردبیل و زنجان و آذربایجان شرقی می باشد.

 

 

اقلیم و آب و هوای استان آذربایجان شرقی و سیمای طبیعی آن

اقلیم و آب و هوای استان و سیمای طبیعی آن

 

 

اقلیم و آب و هوای استان آذربایجان شرقی و سیمای طبیعی آن

آب و هوای آذربایجان شرقی به طور کلی سرد و خشک است ولی به علت تنوع توپوگرافیکی از اقلیم‌های متفاوتی برخوردار است. این استان همواره تحت تأثیر بادهای سرد شمالی و سیبری و بادهای مرطوب دریای سیاه و مدیترانه و اقیانوس اطلس قرارگرفته است؛ به علاوه، بادهای محلی نیز تحت تأثیر شرایط طبیعی استان از سوی کوهستان‌های بلند و دریاچه‌های ارومیه و خزر به سوی دشت‌ها و جلگه‌ها می‌وزند. آذربایجان شرقی یک منطقه سردسیر و کوهستانی است و از لحاظ تقسیم‌بندی‌های اقلیمی جزو مناطق نیمه‌خشک به حساب می‌آید و میانگین بارندگی سالیانه آن 250 الی 300 میلی‌متر است.

موقعیت کوهستانی و عرض جغرافیایی استان از عوامل برودت و سرمای قسمت اعظم این منطقه است. کم‌ارتفاعی و اثرات ملایم‌کننده بخارهای دریای خزر در پاره‌ای از مناطق از عوامل اعتدال اقلیمی آن به شمار می‌آید. به علاوه آذربایجان تا حدودی تحت تأثیر جریان‌های مرطوب دریای مدیترانه از سمت غرب و جنوب غربی قرار دارد و توده‌های هوای سرد سیبری نیز از شمال بر آب و هوای آن اثر می‌گذارد. تبریز نیز دارای هوایی کم‌رطوبت بوده و حد متوسط بارندگی آن در سال 285 میلی‌متر است. این جلگه در اثر ارتفاعی که از سطح دریا دارد، دارای زمستان‌های طولانی و سرد و تابستان‌های معتدل است.

علاوه بر پوشش گیاهی متنوعی که در فضاهای جلگه‌ای، دره‌ای و کوهستانی استان وجود دارد، جنگل‌های متراکمی نیز نقاط مختلف استان را پوشانده است. در شمال ارسباران، دره ارس و شهر ورزقان، کوه‌های قازان‌داغی و قندراتباشی واقع شده است که پوشیده از درختان جنگلی و مراتع کوهستانی است. کوه‌های گویچه‌بئل پوشیده از درختان نیمه‌جنگلی و مراتع سرسبز و خرم است و در جنوب غربی اهر واقع شده است. این مکان کوهستانی، ییلاق ایلات قره‌خانلو و مددلو است. بیشترین گونه‌‌های درختی که در جنوب غربی اهر مشاهده می‌شود، بلوز و ممرز است. جنگل‌های شهرستا‌ن‌های مراغه و هشترود نیز از نظر درجه اهمیت در مرتبه بعدی قرار دارند. این جنگل‌ها که از وسعت کمتری نسبت به جنگل‌های ارسباران برخوردار است عمدتاً از درختچه گز تشکیل شده است.

مرزهای استان آذربایجان شرقی

مرزهای استان آذربایجان شرقی

 

استان آذربایجان شرقی از ناحیه شمال، با کشورهای آذربایجان، ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان (وابسته به کشور آذربایجان) به طول 235 کیلومتر دارای خط همجواری است که مرز مشترک این استان با کشورهای فوق را رود ارس تشکیل می‌دهد. در حال حاضر ارتباط استان با کشورهای همجوار در طول این مرز تنها از سه نقطه جلفا، خداآفرین و کردشت (مرز نوردوز) انجام می‌گیرد که در این میان جلفا از اهمیت خاصی برخوردار است. همچنین آذربایجان شرقی به دلیل داشتن اشتراکات فراوان با کشورهای همسایه یکی از مهم‌ترین مناطق کشور در روابط خارجی محسوب می‌شود. این استان از ناحیه غربی و جنوب غربی با آذربایجان غربی همجوار می‌باشد. در جنوب خود با استان زنجان و از ناحیه شرقی نیز با استان اردبیل حدود 400 کیلومتر مرز مشترک دارد.

مرزهای استان آذربایجان شرقی

تالاب قوریگل آذربایجان شرقی

محیط زیستی متفاوت در تالاب قوریگل آذربایجان شرقی

تالاب قوریگل

در پهنه وسیع کشورمان ایران، دریاچه و تالاب های بسیاری داریم که مأمن پرندگان و جانوارن متعددی هستند. تالاب قوریگل یکی از تالاب ها و دریاچه های زیبا در دشتی سرسبز است که منظره ای افسانه ای همانند مناظر توصیفی شاهنامه دارد. مجله الی گشت تالاب قوریگل را به شما معرفی می نماید و از خصوصیات و ویژگی های منطقه ای و زیست محیطی این تالاب می گوید. اگر به پرنده نگاری یا عکاسی از مناظر طبیعی علاقه مندید یا در مجموع طبیعت گردی فعال هستید، می توانید مقصد بعدی سفر خود را تالاب قوریگل در آذربایجان شرقی انتخاب کنید. در مجموع در مجله الی گشت سعی ما بر این است که شما خوانندگان را با موهبت ها و شگفتی های سرزمین ایران آشنا نماییم و آگاهی ملی را در این زمینه ها بالا ببریم تا در نتیجه آن، شاهد محیط زیستی به دور از آلایندگی های صنعتی یا خطرات انقراض باشیم.

تالاب قوریگل آذربایجان شرقی

موقعیت تالاب قوریگل

اگر قصد بازدید از یکی از منحصر به فرد ترین زیستگاه های جانوری در ایران را دارید، به سمت دریاچه یا تالاب قوریگل در شمال غربی ایران بروید. این تالاب در استان آذربایجان شرقی قرار گرفته است. موقعیت جغرافیایی آن به طور دقیق N3754 E4642 بوده که می توان گفت در ۴۵ کیلومتری شهر تبریز قرار گرفته است. جاده ترانزیتی تبریز به سمت شهر بستان آباد را انتخاب کرده و به سمت جنوب شرقی تبریز بروید. قبل از رسیدن به شهر بستان آباد، در محدوده تقریبی ۱۵ کیلومتری این شهر و در شمال جاده به تالاب قوریگل آذربایجان شرقی خواهید رسید. در نتیجه دسترسی به این دریاچه و تالاب بسیار اسان است چرا که از نزدیکی آن اتوبان و جاده ای می گذرد. اگر بخواهیم بسیار دقیق تر راجع به مکان و موقعیت این تالاب بگوییم، باید اشاره کنیم که تالاب قوری گل در محدوده روستای امناب و در میان کوه ها و ارتفاعات شرقی گردنه شبلی در منطقه ای پایین دست واقع شده است. ارتفاع کل منطقه ای که تالاب قوریگل آذربایجان شرقی در ان قرار گرفته است، ۱۸۹۰ متر از سطح دریا است.

تالاب قوری گل

منبع آب دریاچه قوریگل

بیشتر آب تالاب قوریگل توسط چشمه های آب زیرزمینی که در زیر آن وجود دارد تامین می شود اما منابع آب دیگری نیز دارد. رودها و سیلاب های فصلی به همراه آب های جاری شده از باران و آب شدن برف ها در این منطقه، به سمت پایین دست و این دریاچه سرازیر می شوند. در نتیجه این منابع که تامین کننده آب درون دریاچه هستند، ما در تالاب قوریگل آذربایجان شرقی شاهد آب شیرین در دریاچه هستیم. همین آب شیرین نیز باعث جذب بسیاری از گونه های جانوری و پرندگان مهاجر به این منطقه شده است.

تالاب قوری گل و منابع آبی آن

علت نامگذاری این دریاچه به نام قوری گل

بعضی نام قوری گل را به معنی استخر خشک می دانند. همچنین یکی دیگر از نام های آن دوری گل به معنی استخر آب زلال است. بعضی از افراد نیز در گویش و زبان ترکی به این تالاب، قویل گول می گویند. قویل گل به معنی استخر و گودالی عمیق است. در میان این نام ها، نام قویل گل را بیشتر می توان نزدیک به آنچه که در تالاب قوریگل آذربایجان شرقی می بینیم، دانست.

طول و عرض دریاچه قوریگل ۴ کیلومتر و مساحت تقریبی آن ۱۶ کیلومتر مربع خواهد بود. خوشبختانه هنوز می توانیم بیان نماییم که این دریاچه در تمام طول سال آب داشته و عمیق ترین بخش آن حدود ۱۳ متر عمق دارد.

از مهم ترین خصوصیات تالاب قوریگل آذربایجان شرقی در میان دیگر تالاب های ایران، داشتن آب شیرین و قابل تصفیه این تالاب است.

مناظر زیبا، مراتع و مزارع سرسبز به همراه هوای خنک و مطبوع کنار دریاچه در ماه های گرم سال همانند بهار و تابستان، این مکان را به یکی از آشناترین و پرجاذبه ترین مکان های تفریحی مردم تبریز و دیگر نقاط این استان نموده است. تاریخ این دریاچه همانند تالاب تخت سلیمان بسیار بالا بوده و امروزه در دسته تالاب هایی با آب های راکد قرار می گیرد. تالاب قوریگل آذربایجان شرقی به عنوان یکی از تالاب های بین المللی حفاظت شده ایران به ثبت رسیده در کنوانسیون رامسر است و جزو منابع محیط زیستی بسیار مهم در این استان و در منطقه شمال غربی کشورمان محسوب می شود. همچنین از سال ۱۳۷۳ شکار در محدوده این تالاب ممنوع اعلام شده است. علت این اهمیت چیست؟

تالاب قوری گل آذربایجان شرقی

می دانید که کشورمان ایران، هر ساله میزبان بسیاری از پرندگان مهاجر در دنیاست که در فصل های سرد سال به سمت مناطق گرم تر کوچ می کنند. این پرندگان در طول مسیر خود، ایران و تالاب های ایران را برای توقف و استراحت های بین راهی انتخاب می نمایند. یکی از این تالاب ها که برای این دسته های ورودی پرندگان مهاجر به ایران، از اهمیت بسیاری برخوردار است، تالاب قوریگل آذربایجان شرقی است. در نتیجه حفاظت از این زیستگاه و تالاب بین المللی بسیار اهمیت دارد.

متاسفانه به دلیل گسترش شهرنشینی و از بین رفتن مراتع و دسترسی های طبیعی در اطراف این تالاب، بسیاری از پستانداران و حیوانات را دیگر در اینجا نخواهید دید. در گذشته حیوانات کمیاب و گونه های نادری همانند قوچ و میش ارمنی تا این تالاب می آمدند و می توانستید آن ها را از نزدیک مشاهده کنید. اکنون دیگر از این گونه نادر جهانی در ایران و در نزدیکی این تالاب خبری نیست. چرا که مسیر دسترسی و کوچ این حیوان تا تالاب قوریگل آذربایجان شرقی نابود شده و از بین رفته است.

خوشبختانه به جز این گونه می توانید موجودات دیگری در اطراف این تالاب ببینید. از حیوانات و پستاندارانی که در این محیط طبیعی تالاب یا نزدیکی آن زندگی می کنند می توان به جربیل ایرانی که نوعی پستاندار کوچک است، موش کشتزار، موش مغان، گرگ، روباه و سمور سنگی اشاره کرد.

شاید وجود هر کدام از این حیوانات دلیلی برای عکاسان و فیلمسازان مستند حیات وحش کشورمان باشد که مدت ها در این منطقه در کمین شکار لحظه های زندگی این موجودات در اطراف تالاب قوریگل آذربایجان شرقی بنشینند.

همچنین بسیاری از پرندگانی که در این تالاب زندگی می کنند، در زمره پرندگان و حیوانات در خطر انقراض قرار دارند. از جمله این پرنده های زیبا می توان اردک سر سفید، اردک مرمری و اردک بلوطی را نام برد. اردک سر سفید منقاری آبی رنگ و سری سفید دارد . به راحتی در میان اردک ها قابل تشخیص است. اردک مرمری پرهایی به رنگ و طرح سنگ های مرمر سفید رگه دار دارد. اردک بلوطی نیز سر و گردنی به رنگ قرمز و پرهایی به رنگ قهوه ای بلوطی دارد. اگر به پرنده نگاری علاقه دارید، به شما پیشنهاد می دهیم که حتما از این تالاب و اردک های آن دیدن نمایید.

تالاب قوریگل و طبیعت اطراف

در کنار پرندگان و حیوانات تالاب قوریگل آذربایجان شرقی می توان به بیش از ۲۸۰ گونه گیاهی این دریاچه اشاره کرد که ۸۹ درصد آن، در حوزه اطراف تالاب قرار گرفته اند و بقیه را گیاهان آبزی و نیمه آبزی تالاب تشکیل می دهند. گیاهان و گونه های درون تالاب که حتی به عنوان یک منبع غذایی عالی برای گونه های جانوری محسوب می شوند، بارهنگ آبی، آلاله آبی، قوشاب شانه ای، انواع جلبک و فیتوپلانکتون ها هستند.

در مجموع ۲۸۰ گونه آبزی شناسایی شده در حوزه آبریز، ۱۱۱ گونه جانوری شامل ۹۲ گونه پرنده، ۱۹ گونه خزنده و یک گونه ماهی کپور این دریاچه طبیعی را خاص نموده است. جدای از این مورد، در آب دریاچه امکان قایقرانی، اسکی روی آب و هر گونه تفریحات آبی نیست. همین موضوع به دست نخورده بودن تالاب قوریگل آذربایجان شرقی کمک بسیار نموده است. هر چند که از اب تالاب برای آبیاری مزارع و زمین های کشاورزی اطراف استفاده می شود و همین موضوع می تواند به کم شدن و خشک شدن تالاب قوریگل آذربایجان شرقی دامن بزند اما با تصمیم گیر ها و برنامه های بهتر و درست تر در آینده می توان همچنان این محیط زیست طبیعی را نجات داد.

یادمان باشد که تالاب ها از مهم ترین محیط های زیستی در زمین هستند. چرا که باعث تغذیه و تخلیه آب های زیرزمینی، حفاظت در برابر نیروهای طبیعی، حفظ خط ساحلی و کنترل فرسایش، بهره برداری تجاری و حفاظت از حیات وحش می شوند. همچنین در تنظیم جریان آب و کنترل سیلاب، جلوگیری از نفوذ آب شور به سفره های آب زیرزمینی، پاکسازی مواد سمی، بادشکن بودن، جذب و کاهش کربن و حفظ تنوع زیستی منطقه، نقشی حیاتی دارند.

تالاب قوری گل و گیاهان آبزی

توجه بیشتر به این تالاب

تالاب قوریگل با داشتن زمینه های متعددی که در بالا گفته شد توان تبدیل شدن به یکی از مناطق مهم محیط زیستی کشور را دارد. منطقه ای که می تواند از آن به عنوان آموزش تنوع های زیستی ایران، تحقیقات مختلف و توجه به اکوتوریسم نام برد. همچنین با پیش بینی های درست و ایجاد تفرجگاه هایی که به این منطقه آسیب وارد نیاورد می توان از آن به عنوان منطقه گردشگری فعال نیز یاد کرد. هر چند که امروزه در کنار این تالاب، تفرجگاهی برای استفاده گردشگران و مردم تاسیس شده است  اما باید هر چه بیشتر در جهت حفظ و نگهداری این تالاب کوشید. یادتان باشد که همان گونه که وارد این منطقه شده اید، بدون گذاشتن هیچ ردی از آن خارج شوید. در این تالاب طبیعی زباله نریزید و از هم اکنون مراقب زیبایی های خدادادی این منطقه به عنوان گردشگران طبیعت باشید.